Δημόσιες Διαβουλεύσεις

Πρόταση τροποποίησης αναφορών σε συγκεκριμένα εμπορικά προϊόντα και λογισμικά στο Στρατηγικό Σχέδιο

Στο κείμενο του Στρατηγικού Σχεδίου (ενδεικτικά στην ενότητα 5.15.5 και αλλού), διαπιστώνεται η ρητή ονομαστική αναφορά σε συγκεκριμένο εμπορικό προϊόν/πλατφόρμα (Novoville) ως το αποκλειστικό μέσο διαχείρισης αιτημάτων και επικοινωνίας με τους πολίτες.

Η ενσωμάτωση συγκεκριμένων εμπορικών επωνυμιών σε ένα κείμενο στρατηγικού σχεδιασμού τετραετούς διάρκειας (2024-2028) παρουσιάζει πληθώρα μειονεκτημάτων, όπως χαρακτηριστικά:

• Δημιουργία Συνθηκών Εγκλωβισμού (Vendor Lock-in): Δεσμεύει τον Δήμο σε έναν συγκεκριμένο πάροχο και μια συγκεκριμένη τεχνολογική λύση, περιορίζοντας τη διαπραγματευτική ισχύ του οργανισμού και τη δυνατότητα μετάβασης σε αποδοτικότερες ή οικονομικότερες λύσεις στο μέλλον.
  
• Τεχνολογική Ακαμψία: Αγνοεί τη δυναμική εξέλιξη του τομέα των «Έξυπνων Πόλεων» (Smart Cities) και των μεθόδων πληθοπορισμού (crowd-sourcing)*, όπου εμφανίζονται διαρκώς νέα, καινοτόμα εργαλεία ή διαλειτουργικές λύσεις που ενδέχεται να καλύπτουν πληρέστερα τις ανάγκες των υπηρεσιών και των δημοτών.
  
• Λειτουργικοί Περιορισμοί: Υφιστάμενα ζητήματα λειτουργικότητας ή ελλείψεις που έχουν παρατηρηθεί στην τρέχουσα εφαρμογή παγιώνονται, αντί να τίθενται ως ζητούμενα προς επίλυση μέσω λειτουργικών προδιαγραφών.
  

Πρόταση: Προτείνεται η αντικατάσταση της αναφοράς στο εμπορικό όνομα «Novoville» (και κάθε αντίστοιχου προϊόντος) με λειτουργικούς όρους, όπως «Ολοκληρωμένο Σύστημα Διαχείρισης Αιτημάτων και Αμφίδρομης Επικοινωνίας Πολιτών-Δήμου». Στόχος του Στρατηγικού Σχεδίου πρέπει να είναι η περιγραφή των επιθυμητών λειτουργικών χαρακτηριστικών (π.χ. διαλειτουργικότητα, ανοιχτά δεδομένα, ευχρηστία, δυνατότητες crowd-sourcing) και όχι η προεπιλογή του εργαλείου υλοποίησης. Αυτό θα επιτρέψει στον Δήμο να επαναπροσδιορίσει τη σχέση του με τον πολίτη, εξερευνώντας το βέλτιστο μείγμα τεχνολογικών λύσεων που ανταποκρίνονται στις σύγχρονες ανάγκες, χωρίς περιχαράκωση σε μονοπωλιακές επιλογές.

Το Στρατηγικό Σχέδιο πρέπει να εστιάζει σε ανοιχτά πρότυπα (open standards) και λειτουργικές απαιτήσεις και όχι σε συγκεκριμένα προϊόντα. Η ονομαστική αναφορά δημιουργεί δέσμευση που αντιβαίνει στην αρχή του υγιούς ανταγωνισμού και της τεχνολογικής ουδετερότητας που πρέπει να διέπει έναν δημόσιο φορέα.

*Πέραν των επισήμων καναλιών που διαχειρίζεται ο Δήμος, παρατηρείται η αυξανόμενη χρήση ανεξάρτητων, τρίτων ψηφιακών πλατφορμών και εφαρμογών από τους πολίτες. Οι εφαρμογές αυτές μπορεί να λειτουργούν ακόμα και ως «αυτόκλητα» κέντρα συλλογής αιτημάτων και παραπόνων, αξιολογώντας μάλιστα συχνά την απόκριση των Δήμων βάσει δικών τους μετρήσεων και δημοσιεύοντας συγκριτικά στοιχεία αποδοτικότητας.
Τυχόν αγνόηση τέτοιων πλατφορμών, με το σκεπτικό ότι δεν αποτελούν θεσμοθετημένο δίαυλο επικοινωνίας, δεν απαλλάσσει τον Δήμο από την κριτική, ούτε λύνει τα προβλήματα που αναδεικνύονται μέσω αυτών. Αντιθέτως, ενέχει τον κίνδυνο φήμης (reputational risk), καθώς τα αιτήματα των πολιτών παραμένουν ορατά και «αναπάντητα» στη δημόσια σφαίρα. Επιπλέον, οι πλατφόρμες αυτές συχνά επιδεικνύουν μεγαλύτερη ευελιξία, αμεσότητα και αποτελεσματικότητα στην καταγραφή προβλημάτων (π.χ. μέσω ανωνυμίας ή μέσω χρήσης ΤΝ για τον αυτόματο προσδιορισμό αντικειμένων στις συνημμένες φωτογραφίες των αιτημάτων) σε σχέση με τις συμβατικές λύσεις που χρησιμοποιεί ο Δήμος.

Ο Δήμος θα μπορούσε μέσα από το Στρατηγικό του Σχέδιο όχι απλώς να "προλάβει" αλλά να ανταποκριθεί ενεργά σε αυτό το φαινόμενο. Προς αυτή την κατεύθυνση προτείνεται να ενταχθεί (π.χ. στην ενότητα περί «Εξυπνης Διακυβέρνησης» ή «Εξυπηρέτησης Πολίτη») η στόχευση για «Ανάπτυξη μηχανισμών παρακολούθησης και διασύνδεσης με εξωγενείς πηγές δεδομένων (Open APIs)» ή παρόμοιου λεκτικού που θα δώσει στο φορέα τη δυνατότητα και την ευελιξία να ανταποκρίνεται πιο άμεσα και αποτελεσματικά σε αυτό το δυναμικό περιβάλλον διάδρασης με τους πολίτες και τις ανάγκες τους.

Πρόταση για την Ενσωμάτωση Στρατηγικού Πλαισίου Διακυβέρνησης Δεδομένων και Τεχνητής Νοημοσύνης

Γενική Παρατήρηση: Στην ενότητα «Εξωστρέφεια και Ψηφιακός Μετασχηματισμός» (και ειδικότερα στο κεφ. 9.6.3), το Στρατηγικό Σχέδιο περιορίζεται στην παράθεση καταλόγου ψηφιακών έργων και υποδομών. Ωστόσο, απουσιάζει μια συνεκτική Στρατηγική Διακυβέρνησης (Governance Strategy) που να ορίζει το πλαίσιο αρχών, κανόνων και προτύπων βάσει των οποίων θα υλοποιηθούν τα έργα αυτά. Η έλλειψη αυτή είναι ιδιαίτερα αισθητή σε δύο κρίσιμους τομείς: τη Διακυβέρνηση Δεδομένων και την Τεχνητή Νοημοσύνη.

Ειδικότερες Επισημάνσεις & Προτάσεις:

1. Διακυβέρνηση Δεδομένων (Data Governance) και Εναρμόνιση με το Ν. 5188/2025 Η απλή συλλογή δεδομένων ή η ύπαρξη ανοικτών πυλών δεν συνιστά στρατηγική. Το Στρατηγικό Σχέδιο οφείλει να ενσωματώσει ρητή αναφορά στην εφαρμογή του Ν. 5188/2025, ο οποίος ενσωματώνει και εξειδικεύει τις προβλέψεις του Ευρωπαϊκού Κανονισμού (ΕΕ) 2022/868 (Data Governance Act).

• Πρόταση: Προσθήκη ειδικής υποενότητας για τη δημιουργία «Πλαισίου Διακυβέρνησης Δεδομένων του Δήμου Αθηναίων». Στόχος πρέπει να είναι η μετάβαση από τα αποσιλωμένα δεδομένα (data silos) σε ένα ενιαίο, διαλειτουργικό οικοσύστημα που εγγυάται την ποιότητα, την ασφάλεια και την περαιτέρω χρήση των δεδομένων για τη λήψη αποφάσεων (evidence-based policy making).
  
• Παράδειγμα προς μίμηση: Η στρατηγική δεδομένων του Δήμου Ελσίνκι (Helsinki City Data Strategy), η οποία δεν αντιμετωπίζει τα δεδομένα ως τεχνικό υποπροϊόν, αλλά ως στρατηγικό κεφάλαιο για την προδραστική παροχή υπηρεσιών.
  

2. Στρατηγική για την Τεχνητή Νοημοσύνη (AI Strategy) και την Αλγοριθμική Διαφάνεια: Η ραγδαία διείσδυση της Τεχνητής Νοημοσύνης καθιστά επιτακτική την ύπαρξη προληπτικού πλαισίου. Χωρίς σαφείς αρχές, ο Δήμος κινδυνεύει είτε να προμηθευτεί «μαύρα κουτιά» (black-box solutions) είτε να εφαρμόσει αλγορίθμους που αναπαράγουν μεροληψίες.

• Πρόταση: Ρητή δέσμευση για την υιοθέτηση «Χάρτας Ηθικής Χρήσης Τεχνητής Νοημοσύνης και Αλγοριθμικής Διαφάνειας». Η στρατηγική δεν πρέπει να αφορά μόνο την αγορά εργαλείων AI, αλλά τη θεσπισμένη διαδικασία εποπτείας τους (Algorithmic Accountability).
  
• Παραδείγματα προς μίμηση:
  
- Άμστερνταμ: Το "Amsterdam Vision on AI" θέτει σαφείς όρους για ανθρωποκεντρική και υπεύθυνη χρήση της τεχνολογίας.

- Βαρκελώνη: Η στρατηγική "Algorithms and Data" θεσπίζει δημόσιο μητρώο αλγορίθμων και ηθικές ρήτρες στις δημόσιες συμβάσεις, πρακτική που πρέπει να υιοθετήσει και ο Δήμος Αθηναίων στις μελλοντικές προκηρύξεις του.

- Τορόντο: Το "Digital Infrastructure Plan" περιλαμβάνει κεφάλαιο για την Αλγοριθμική Διαφάνεια, διασφαλίζοντας ότι οι αυτοματοποιημένες αποφάσεις είναι ελέγξιμες.

Συμπέρασμα: Προτείνεται η αναδιατύπωση του Κεφαλαίου 9.6.3.12 ώστε να μην αποτελεί απλώς «λίστα έργων», ή η δημιουργία μιας ακόμη υποενότητας που να περιγράφει το Θεσμικό και Λειτουργικό Μοντέλο (Operating Model) με το οποίο ο Δήμος θα διαχειριστεί τα Δεδομένα και την Τεχνητή Νοημοσύνη την επόμενη τριετία, διασφαλίζοντας τη συμμόρφωση με την εθνική και ευρωπαϊκή νομοθεσία και προστατεύοντας τα ψηφιακά δικαιώματα των δημοτών.